วันลบบาป · วันศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของยิว
“วันลบบาป” (ภาษาเดิม ฮีบรู Yom Kippur) คือวันศักดิ์สิทธิ์ที่สุดในปฏิทินของยิว — วันเดียวในรอบปีที่มหาปุโรหิตได้เข้าไปในห้องชั้นในสุดของพระวิหาร เพื่อชำระบาปของคนทั้งชาติต่อพระพักตร์พระเจ้า เป็นวันที่ทุกคนต้องหยุดงานและถืออดอาหาร คนยิวจึงเรียกวันนี้สั้น ๆ ว่า “การถืออดอาหาร” — และชื่อเล่นนี้เองที่ลูกาหยิบมาใช้เป็นหมุดบอกฤดูกาลในเรื่องเรือแตกของเปาโล
วันลบบาปคือวันอะไร
พระเจ้าทรงกำหนดวันนี้ไว้ในธรรมบัญญัติของโมเสส ให้ตรงกับ วันที่สิบของเดือนที่เจ็ด ตามปฏิทินยิว (ลนต. 23:26-32) ซึ่งตกราวปลายเดือนกันยายนถึงต้นเดือนตุลาคมตามปฏิทินสากล เป็นวันหยุดพักบริสุทธิ์ที่ห้ามทำงานใด ๆ ทั้งสิ้น ต้องข่มใจตนและถวายเครื่องบูชาตามที่กำหนดไว้ (กดว. 29:7-11)
หัวใจของวันนี้คือพิธีที่บันทึกไว้อย่างละเอียดในธรรมบัญญัติ (ลนต. 16) ตลอดทั้งปีมีเพียง มหาปุโรหิตคนเดียว เท่านั้นที่ได้เข้าไปในห้องชั้นในสุดของพระวิหารที่เรียกว่า “อภิสุทธิสถาน” ซึ่งเป็นที่ประทับของพระเจ้าเหนือหีบพันธสัญญา และเข้าได้ ปีละครั้งเดียว คือในวันลบบาปนี้ โดยต้องนำเลือดของสัตว์บูชาเข้าไปประพรมเพื่อชำระบาป มหาปุโรหิตต้องถวายเครื่องบูชาลบบาปให้ตัวเองและครอบครัวก่อน แล้วจึงชำระบาปให้ทั้งชนชาติ รวมถึงชำระตัวพระวิหารเองให้สะอาดจากมลทินบาปที่สะสมมาตลอดปี (ลนต. 16:16)
แพะสองตัว
จุดที่เห็นภาพชัดที่สุดของวันนี้คือพิธีแพะสองตัว มหาปุโรหิตจับสลากแพะสองตัว ตัวหนึ่ง “สำหรับพระเจ้า” อีกตัวหนึ่ง “สำหรับอาซาเซล” (ลนต. 16:8) แพะสองตัวนี้ทำหน้าที่ต่างกันคนละอย่าง แต่รวมกันเป็นภาพเดียวของการจัดการกับบาป
| แพะ | ทำอะไรกับมัน | ภาพที่สื่อ |
|---|---|---|
| แพะ “สำหรับพระเจ้า” | ถูกฆ่าเป็นเครื่องบูชาลบบาป นำเลือดเข้าไปประพรมในอภิสุทธิสถาน (ลนต. 16:15) | บาปต้องได้รับการชดใช้ด้วยชีวิต (เลือด) |
| แพะ “สำหรับอาซาเซล” (แพะรับบาป) | มหาปุโรหิตวางมือทั้งสองบนหัวมัน สารภาพบาปทั้งหมดของชนชาติลงบนมัน แล้วปล่อยให้คนนำมันเข้าไปในถิ่นทุรกันดาร (ลนต. 16:21-22) | บาปถูกแบกออกไปให้ไกลจนพ้นจากประชากร |
ตัวแรกสื่อว่าบาปต้องมีการชดใช้ ตัวที่สองสื่อว่าเมื่อชดใช้แล้ว บาปนั้นก็ถูกยกออกไปให้พ้นจนสุดสายตา ฉบับแปลไทยเรียกแพะตัวที่สองว่า “แพะรับบาป” ส่วนคำว่า “อาซาเซล” (ภาษาเดิม ฮีบรู ʿazaʾzel) นั้นความหมายไม่ชัดเจน นักวิชาการยังถกกันว่าเป็นชื่อสถานที่ในถิ่นทุรกันดาร เป็นชื่อเรียกอย่างอื่น หรือหมายถึง “แพะที่ถูกปล่อยไป” — จุดนี้จึงเป็นเรื่องที่ยังไม่มีข้อสรุปเด็ดขาด
ทำไมจึงเรียกว่า “การถืออดอาหาร”
ธรรมบัญญัติสั่งว่าในวันนี้ทุกคนต้อง “บังคับตน” หรือ “ข่มใจตนเอง” (ลนต. 23:27) ซึ่งชาวยิวเข้าใจกันมาแต่โบราณว่าหมายถึง การอดอาหาร และวันลบบาปก็เป็น วันถืออดอาหารวันเดียว ที่ธรรมบัญญัติของโมเสสสั่งไว้โดยตรง คนยิวจึงเรียกวันนี้สั้น ๆ ติดปากว่า “การถืออดอาหาร”
นี่คือเหตุผลที่ในภาษาเดิม (กรีก) ของกิจการ ลูกาใช้คำว่า nēsteia (νηστεία) ที่แปลตรงตัวว่า “การถืออดอาหาร” เป็นชื่อแทนวันลบบาป โดยไม่ต้องอธิบายเพิ่ม เพราะผู้อ่านสมัยนั้นรู้ทันทีว่าหมายถึงวันไหน
หมุดบอกฤดูกาลในเรื่องเรือแตก
ในเรื่องการเดินเรือของเปาโล ลูกาบอกว่าการออกเรือเริ่มอันตราย “เพราะช่วงเทศกาลถืออดอาหารผ่านไปแล้ว” (กจ. 27:9) ประโยคนี้ไม่ได้พูดเรื่องศาสนา แต่ใช้วันลบบาปเป็น นาฬิกาบอกฤดูกาล
เพราะวันลบบาปตกราวปลายเดือนกันยายนถึงต้นเดือนตุลาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ทะเลเมดิเตอร์เรเนียนกำลังเข้าสู่หน้ามรสุม ตามที่คนโบราณถือกันว่าหลังจากช่วงนี้ไปการเดินเรือจะเสี่ยงอันตรายมากขึ้นเรื่อย ๆ และจะปิดน่านน้ำไปเลยตลอดฤดูหนาว การที่ลูกาบอกว่า “เลยวันลบบาปมาแล้ว” จึงเท่ากับบอกผู้อ่านว่า ฤดูที่ปลอดภัยสำหรับการเดินเรือได้ผ่านพ้นไปแล้ว — คำเตือนของเปาโลที่ว่าอย่าฝืนออกเรือต่อจึงมีน้ำหนักขึ้นทันทีเมื่อเข้าใจหมุดเวลานี้
เงาที่ชี้ไปข้างหน้า
สำหรับคริสเตียน วันลบบาปมีความหมายมากกว่าเป็นแค่ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์ ผู้เขียนพระธรรมฮีบรูอ่านวันนี้ว่าเป็น “เงา” ที่ชี้ไปหาสิ่งที่พระเยซูทรงทำ — เขาชี้ว่าอย่างที่มหาปุโรหิตเข้าไปในอภิสุทธิสถานปีละครั้งพร้อมกับเลือดที่ไม่ใช่ของตัวเอง พระเยซูในฐานะมหาปุโรหิตก็ได้เสด็จเข้าไปในสถานศักดิ์สิทธิ์เบื้องบน ครั้งเดียวเป็นพอ ด้วยเลือดของพระองค์เอง (ฮบ. 9:11-12)
จุดที่พระธรรมฮีบรูเน้นคือความต่างเรื่อง “ความถี่” — พิธีวันลบบาปต้องทำ ซ้ำทุกปี เพราะเลือดของสัตว์ยกบาปออกไปจริง ๆ ไม่ได้ แต่พระเยซูถวายพระองค์เองเป็นเครื่องบูชา หนเดียวจบ สำหรับตลอดกาล (ฮบ. 10:11-14) การมองวันลบบาปเป็นภาพล่วงหน้าของพระคริสต์เช่นนี้เป็นการตีความของผู้เขียนพระธรรมฮีบรูเอง ที่อ่านพิธีเก่าผ่านสิ่งที่เกิดขึ้นในพระเยซู ส่วนรายละเอียดปลีกย่อยว่าแพะแต่ละตัวเล็งถึงอะไรบ้างนั้น พระคัมภีร์ไม่ได้ระบุตรง ๆ จึงควรถือเป็นการเทียบเคียง ไม่ใช่ข้อกำหนดตายตัว
เนื้อหาวันลบบาปเรียบเรียงจากพระคัมภีร์ (ลนต. 16, 23 · กดว. 29) · ความหมายของ “การถืออดอาหาร” ในกิจการ 27:9 ตรวจทานกับ BDAG หัวข้อ νηστεία · การเทียบเคียงกับพระคริสต์อ้างจากพระธรรมฮีบรูโดยตรง (ฮบ. 9-10) · รายละเอียดเชิงประวัติศาสตร์และความหมายของ “อาซาเซล” ยืนยันกับ Anchor Bible Dictionary หัวข้อ Atonement, Day of / Azazel
ที่มา: เรียบเรียงเอง (พระคำ.ชีวิต) · สัญญาอนุญาต CC0 1.0