ทำไมสาวกของท่านไม่อดอาหาร — คำถามที่พระเยซูตอบด้วยภาพงานแต่งงาน
พวกเขาจับผิดเรื่องอดอาหาร แต่พระเยซูกลับเรียกตัวเองว่า ‘เจ้าบ่าว’ และบอกว่าของใหม่ที่พระองค์นำมา เย็บติดกับของเก่าไม่ได้ ต้องเทลงในถุงใหม่เท่านั้น
ช่วงนี้เริ่มจากคำถามเล็ก ๆ เรื่องการอดอาหาร แต่คำตอบของพระเยซูกลับพาเราไปไกลกว่าเรื่องกินหรือไม่กินมาก — พระองค์เปลี่ยนเรื่องกฎเกณฑ์ให้กลายเป็นเรื่องของ งานแต่งงาน แล้วเรียกตัวเองว่าเจ้าบ่าว จากนั้นก็ทิ้งภาพอีกสองภาพไว้ให้คิด คือผ้าใหม่กับเสื้อเก่า และเหล้าองุ่นใหม่กับถุงหนังเก่า พอรวมกับภาพงานแต่งงาน สามภาพนี้ก็ร้อยเป็นคำถามเดียว — สิ่งที่พระเยซูนำเข้ามา เป็นแค่การมาต่อเติมของเดิม หรือเป็นของใหม่ที่ต้องการภาชนะใหม่ทั้งหมด
คำถามเรื่องอดอาหารที่ดูเหมือนจับผิด
ฉากเปิดคือมีคนเดินเข้ามาถามพระเยซูตรง ๆ ว่า ในเมื่อสาวกของยอห์นและสาวกของพวกฟาริสีต่างก็ถืออดอาหารกัน ทำไมสาวกของพระองค์ถึงไม่ทำบ้าง📖 ตรงคำว่า “มาถาม” นี้ มาระโกเล่าเหมือนกล้องที่ตัดภาพมาให้เราเห็นสด ๆ ว่า “ดูสิ พวกเขากำลังเดินเข้ามาถามพระองค์เดี๋ยวนี้” ทั้งที่จริงเป็นเรื่องที่เกิดไปแล้ว ต้นฉบับใช้คำว่า erchontai (ἔρχονται) “พวกเขามา” กับ legousin (λέγουσιν) “พวกเขาพูด” ในรูปปัจจุบันทั้งคู่ — เป็นสไตล์ที่มาระโกชอบใช้เปิดฉากสำคัญ ดึงเราให้เหมือนเข้าไปยืนอยู่ในเหตุการณ์
ก่อนจะไปที่คำตอบ ผมอยากเข้าใจก่อนว่าเรื่องอดอาหารนี้มีที่มาอย่างไร เพราะพอไปดูก็พบว่ามันไม่ตรงไปตรงมาอย่างที่คิด ธรรมบัญญัติของโมเสสกำหนดให้ชนอิสราเอลถ่อมตัวลง (ซึ่งเข้าใจกันว่ารวมถึงการอดอาหาร) ในวันลบมลทินบาปปีละครั้งเท่านั้น1 ส่วนการอดอาหารสัปดาห์ละสองครั้งเป็นธรรมเนียมที่คนเคร่งศาสนาบางกลุ่มเพิ่มขึ้นมาเอง ไม่ใช่คำสั่งจากพระเจ้า พูดง่าย ๆ คือสาวกของพระเยซูไม่ได้ทำผิด “กฎของพระเจ้า” เลยสักข้อ พวกเขาแค่ไม่ทำตาม “ธรรมเนียมความเคร่ง” ที่มนุษย์เพิ่มเข้ามา แล้วคนก็เอาธรรมเนียมนั้นมาเป็นไม้บรรทัดวัดว่าใครศรัทธามากศรัทธาน้อย
น่าสังเกตว่าคำถามเน้นคำว่า “สาวกของ ท่าน” — เหมือนตั้งใจแยกกลุ่มของพระเยซูออกมา แล้วเทียบให้เห็นว่ากลุ่มอื่นเคร่งกว่า กลุ่มของพระองค์หย่อนกว่า ผมเลยรู้สึกว่านี่ไม่ใช่การถามเพราะอยากรู้จริง ๆ แต่เป็นการถามเชิงจับผิดมากกว่า
“เจ้าบ่าวยังอยู่ จะให้อดอาหารได้อย่างไร”
พระเยซูไม่ได้ตอบตรง ๆ ว่าตกลงควรอดอาหารอย่างไร แต่ย้อนถามด้วยคำถามที่ทุกคนรู้คำตอบอยู่แล้ว — ตราบใดที่เจ้าบ่าวยังอยู่กับพวกเขา แขกในงานแต่งงานจะ ou dynantai (οὐ δύνανται) อดอาหารได้อย่างไร📖 คำที่พระองค์ใช้ไม่ใช่ “ไม่ควร” หรือ “ไม่จำเป็น” แต่เป็นคำที่แรงกว่านั้น คือ “ทำไม่ได้” — มันขัดกับธรรมชาติของงานเอง เหมือนไปงานเลี้ยงฉลองแล้วนั่งหน้าเศร้าอดข้าว มันเข้ากันไม่ได้ตั้งแต่ต้น เพราะงานแต่งงานของชาวยิวคือช่วงเวลาแห่งความยินดีที่สุด จัดกันยาวหลายวัน มีแต่การกินเลี้ยงและเฉลิมฉลอง
แต่สิ่งที่ทำให้ผมหยุดคิดจริง ๆ คือคำที่พระองค์เลือกเรียกตัวเอง — nymphios (νυμφίος) “เจ้าบ่าว” เพราะถ้าเปิดพระคัมภีร์เดิมดู ภาพ “เจ้าบ่าว” ที่มาสมรสกับประชากรของพระองค์นั้น เป็นภาพที่ใช้กับพระเจ้าโดยตรง2 พระองค์ทรงเป็นเหมือนสามีหรือเจ้าบ่าวของอิสราเอล การที่พระเยซูหยิบภาพนี้มาสวมกับตัวเอง จึงมีความหมายลึกกว่าที่ฟังผ่าน ๆ ผมไม่กล้าฟันธงแทนใจคนที่ฟังอยู่ตอนนั้นว่าเขาคิดอะไร เพราะตัวบทไม่ได้บอก แต่แค่ภาพที่พระองค์เลือกใช้ก็ชวนให้เราคิดต่อเองแล้วว่า พระองค์กำลังวางตัวเองไว้ตรงไหนในเรื่องนี้
แล้วพระองค์ก็พูดต่อด้วยประโยคที่ฟังดูแปลก ๆ ว่าจะมีวันที่เจ้าบ่าว aparthē (ἀπαρθῇ) “ถูกพรากไป” จากพวกเขา แล้ววันนั้นแหละพวกเขาจึงจะอดอาหาร ตรงนี้ผมต้องหยุดคิด เพราะปกติเจ้าบ่าวไม่ได้ “ถูกพรากไป” จากงานของตัวเอง คนเป็นเจ้าบ่าวย่อมอยู่จนจบงาน สังเกตดี ๆ ว่าคำนี้เป็นรูป ถูก กระทำ ไม่ใช่พระองค์เดินจากไปเอง เหมือนมีอะไรบางอย่างมาพรากพระองค์ออกไป ในตอนนี้พระองค์เริ่มแย้ม ๆ ถึงสิ่งที่รออยู่ข้างหน้าแล้ว ส่วนที่ว่าการถูกพรากนั้นคือความตายบนไม้กางเขน เป็นสิ่งที่จะเห็นชัดขึ้นเมื่ออ่านมาระโกต่อไป ไม่ใช่สิ่งที่ข้อนี้บอกตรง ๆ สิ่งที่พระองค์บอกชัดในตอนนี้คือ การอดอาหารที่แท้จริงไม่ใช่เรื่องของตารางเวลา แต่เป็นเรื่องของหัวใจ — วันที่เจ้าบ่าวไม่อยู่ ความโหยหาจะทำให้อดเอง โดยไม่ต้องมีใครสั่ง
ผ้าใหม่กับเสื้อเก่า เหล้าองุ่นใหม่กับถุงหนังเก่า
จากเรื่องงานแต่งงาน พระองค์ต่อด้วยภาพสองภาพจากชีวิตประจำวันที่ทุกคนเห็นภาพออกทันที ผมชอบที่ตรงนี้พระองค์ไม่ได้อธิบายอะไรซับซ้อน แค่ยกของใกล้ตัวมาพูด
ภาพแรก — ไม่มีใครเอาผ้า agnaphos (ἄγναφος) “ผ้าใหม่ที่ยังไม่หด” ไปปะเสื้อเก่า📖 เพราะผ้าใหม่ที่ยังไม่ผ่านการซัก พอโดนน้ำครั้งแรกมันจะหดตัว แล้วดึงรั้งเนื้อผ้าเก่าที่เปื่อยบางอยู่แล้วให้ขาดหนักกว่าเดิม สุดท้ายรอยขาดยิ่งกว้างกว่าเก่า
ภาพที่สอง — ไม่มีใครเทเหล้าองุ่นใหม่ลงใน askos (ἀσκός) “ถุงหนังเก่า”📖 เพราะเหล้าองุ่นที่เพิ่งคั้นยังหมักตัวอยู่ เกิดแก๊สดันตัวถุงให้ขยาย ถุงหนังใหม่ยังยืดหยุ่นรับแรงดันไหว แต่ถุงหนังเก่าที่แห้งแข็งจนหมดความยืดจะปริแตก เสียทั้งเหล้าทั้งถุง สองภาพนี้สื่อเรื่องเดียวกันชัดเจน — ของใหม่กับของเก่า ถ้าฝืนเอามายัดรวมกัน มันพังทั้งคู่
ผมพยายามไม่ตีความให้เกินกว่าที่ภาพมันบอก สิ่งที่พระองค์กำลังพูดก็คือ สิ่งใหม่ที่พระองค์นำเข้ามานั้น ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อเย็บติดหรือเทใส่ระบบความเคร่งแบบเดิมของพวกฟาริสี ถ้าฝืนเอามารวมกันมีแต่จะเสียหายทั้งสองฝ่าย ที่น่าคิดคือภาพเหล้าองุ่นใหม่ในถุงใหม่นี้ ทำให้ผมนึกถึงพันธสัญญาใหม่ที่พระเจ้าเคยสัญญาไว้ในพระคัมภีร์เดิม ว่าจะเป็นพันธสัญญาที่จารึกไว้บนดวงใจ ไม่ใช่บนแผ่นศิลาแบบเดิม3 — แต่ตรงนี้เป็นสิ่งที่ผมคิดต่อเอง ไม่ใช่สิ่งที่ตัวบทมาระโกพูดออกมาตรง ๆ
อ่านตามบริบทแล้วได้ความว่า
เมื่อมีคนมาถามเชิงจับผิดว่าทำไมสาวกของพระเยซูไม่อดอาหารเหมือนสาวกของยอห์นและพวกฟาริสี พระองค์ชี้ให้เห็นก่อนว่าการอดอาหารสัปดาห์ละสองครั้งเป็นธรรมเนียมที่คนเพิ่มเข้ามาเอง ไม่ใช่กฎของพระเจ้า แล้วพระองค์ก็ยกภาพงานแต่งงาน — ตราบใดที่เจ้าบ่าวยังอยู่ แขกย่อมอดอาหารไม่ได้ เพราะมันขัดกับความยินดีของงาน โดยเรียกตัวเองว่า “เจ้าบ่าว” ซึ่งเป็นภาพที่พระคัมภีร์เดิมใช้กับพระเจ้า และเปรยถึงวันที่เจ้าบ่าวจะ “ถูกพรากไป” อันเป็นเงาบาง ๆ ของสิ่งที่รออยู่ข้างหน้า จากนั้นพระองค์ปิดด้วยภาพผ้าใหม่ปะเสื้อเก่าและเหล้าองุ่นใหม่ในถุงหนังเก่า ที่บอกว่าสิ่งใหม่ซึ่งพระองค์นำมานั้นเข้ากับระบบเก่าไม่ได้ ฝืนรวมกันเมื่อไรก็พังทั้งคู่ — ต้องการภาชนะใหม่ทั้งหมด
แล้วมันเปลี่ยนอะไรกับผมวันนี้
อ่านจบตอนนี้ มีสองอย่างที่ค้างอยู่ในใจผม
อย่างแรกคือคำว่า “หัวใจสำคัญกว่าตาราง” พระเยซูไม่ได้ยกเลิกการอดอาหาร แต่พระองค์ย้ายจุดโฟกัสจากการทำตามกำหนดเวลา มาเป็นเรื่องความสัมพันธ์ ถ้าเจ้าบ่าวอยู่ด้วยก็ชื่นชมยินดี ถ้าเจ้าบ่าวถูกพรากไปก็โหยหา การกระทำแบบเดียวกันจึงมีความหมายต่างกันคนละขั้ว ขึ้นอยู่กับว่าใจอยู่ตรงไหน ผมเลยกลับมาถามตัวเองว่า สิ่งดี ๆ ที่ผมทำในความเชื่อทุกวันนี้ ผมทำเพราะรักและอยากอยู่ใกล้พระองค์ หรือทำเพราะมันเป็นกิจวัตรที่ต้องทำให้ครบ
อย่างที่สองคือภาพถุงหนัง ผมมองว่าคำถามที่พระองค์ทิ้งไว้ก็คือ ตัวผมเองเป็นถุงหนังแบบไหน ยังยืดหยุ่นพอจะรับสิ่งใหม่ที่พระองค์อยากเทเข้ามาไหม หรือแข็งทื่อไปแล้วเพราะกฎเกณฑ์และความเคยชินที่สะสมมานาน ผมยอมรับว่ามีหลายอย่างในแวดวงคริสตจักรที่ผมไม่ค่อยสบายใจ เพราะมันคือกฎที่คนเพิ่มขึ้นมาเอง เช่น ต้องทำพิธีตามลำดับนี้เป๊ะ ๆ หรือต้องร้องเพลงนี้ก่อนถึงจะทำอย่างอื่นได้ พอลองถามว่ากฎพวกนี้มาจากพระคัมภีร์ข้อไหน ก็มักตอบไม่ได้ มนุษย์เราชอบสร้างกฎขึ้นมาเองไม่ต่างจากพวกฟาริสีเลย
ผมนึกถึงจอร์จ มุลเลอร์ ที่นำการประชุมโดยไม่ยึดรูปแบบตายตัว แต่เปิดให้พระวิญญาณบริสุทธิ์นำในทุกขั้นตอน บางครั้งถึงเวลาจริงยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าจะเทศนาเรื่องอะไร นั่นแหละคือภาพถุงหนังใหม่ที่ยังยืดหยุ่น พร้อมรับสิ่งที่พระเจ้าจะเทเข้ามา
แต่ผมก็เตือนตัวเองว่าอย่าเพิ่งด่วนสรุปเกินไป เพราะการเข้าใจเรื่องนี้กับการลงมือทำจริงเป็นคนละเรื่องกัน ความเชื่อที่ไม่มีการกระทำก็เหมือนร่างกายที่ไม่มีลมหายใจ4 สุดท้ายมันไม่ได้อยู่ที่ว่าผมวิจารณ์กฎของคนอื่นได้เก่งแค่ไหน แต่อยู่ที่ว่าใจของผมเองยอมจำนนและเปิดให้พระองค์นำมากพอหรือยัง
Footnotes
ธรรมบัญญัติกำหนดให้อิสราเอลถ่อมใจลงในวันลบมลทินบาปปีละครั้ง ซึ่งตามธรรมเนียมเข้าใจกันว่ารวมถึงการอดอาหารด้วย — ดู เลวีนิติ 16:29 ↗ ส่วนการอดอาหารสัปดาห์ละสองครั้งเป็นการปฏิบัติที่คนเคร่งศาสนาเพิ่มขึ้นมาเอง สะท้อนในคำอวดของฟาริสีคนหนึ่งที่ว่า “ข้าพเจ้าถืออดอาหารสัปดาห์ละสองครั้ง” — ดู ลูกา 18:12 ↗↩︎
ในพระคัมภีร์เดิม ความสัมพันธ์ระหว่างพระเจ้ากับประชากรของพระองค์ถูกเปรียบเป็นสามีกับภรรยา หรือเจ้าบ่าวกับเจ้าสาว เช่น “พระผู้สร้างของเจ้าเป็นสามีของเจ้า” อิสยาห์ 54:5 ↗ และภาพพระเจ้าทรงเปรมปรีดิ์เหนือประชากรดังเจ้าบ่าวเหนือเจ้าสาว อิสยาห์ 62:5 ↗ รวมถึงคำสัญญาว่าพระเจ้าจะ “หมั้น” ประชากรไว้กับพระองค์ โฮเชยา 2:19 ↗↩︎
พระคัมภีร์เดิมมีคำสัญญาถึงพันธสัญญาใหม่ที่พระเจ้าจะจารึกธรรมบัญญัติไว้ในใจของประชากร ต่างจากพันธสัญญาเดิมที่จารึกบนแผ่นศิลา — ดู เยเรมีย์ 31:31 ↗ การโยงภาพเหล้าองุ่นใหม่กับพันธสัญญาใหม่ตรงนี้เป็นข้อคิดต่อ ไม่ใช่สิ่งที่ตัวบทมาระโกระบุไว้เอง↩︎
“ร่างกายที่ปราศจากวิญญาณตายแล้วฉันใด ความเชื่อที่ปราศจากการประพฤติก็ตายแล้วฉันนั้น” — ดู ยากอบ 2:26 ↗↩︎