แม่กับน้องชายมายืนเรียกอยู่หน้าบ้าน แต่พระเยซูมองไปที่คนในบ้านแล้วบอกว่า ‘นี่แหละแม่และพี่น้องของเรา’
ครอบครัวเดินทางมาถึงหน้าบ้านแล้วส่งคนเข้าไปเรียก แต่พระเยซูกลับถามว่าใครคือแม่และพี่น้องของเรา จากนั้นก็กวาดตามองคนที่นั่งฟังอยู่รอบตัว แล้วนิยามครอบครัวใหม่ด้วยเกณฑ์เดียว — คนที่ทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า
ตอนนี้อ่านผ่าน ๆ ดูเหมือนเรื่องง่าย ๆ — แม่กับน้องชายของพระเยซูมาหาถึงหน้าบ้าน ส่งคนเข้าไปเรียก แล้วพระองค์ก็ตอบว่าใครที่ทำตามพระประสงค์ของพระเจ้าก็เป็นครอบครัวของพระองค์ ตอนแรกผมนึกว่าพระองค์แค่พูดลอย ๆ ขึ้นมาเป็นหลักคำสอน แต่พอไปดูคำเล็ก ๆ สองสามคำในต้นฉบับ ภาพกลับคมขึ้นมาก — มีทั้งท่าทางที่พระองค์ทำก่อนพูด มีคำว่า “ดูเถิด” ที่เป็นคำชี้ตัว และมีคำเชื่อมสั้น ๆ ว่า “เพราะว่า” ที่ผูกทุกอย่างเข้าด้วยกัน สามคำนี้ทำให้เห็นว่าพระองค์ไม่ได้อุทานลอย ๆ แต่กำลัง นิยามคำว่าครอบครัวขึ้นมาใหม่ ตรงหน้าคนที่มายืนเรียกพระองค์อยู่พอดี
ครอบครัวมาถึงแล้ว — แต่ยืนอยู่ข้างนอก
ฉากเปิดคือแม่กับพวกน้องชายของพระเยซู “มาถึง” แล้วยืนอยู่ด้านนอก ส่งคนเข้าไปเรียกพระองค์📖 คนกลุ่มนี้คือใคร? ผมว่าถ้าไล่จากตอนก่อนหน้าก็เห็นเอง ก่อนหน้านี้ไม่นานพระคัมภีร์เพิ่งเล่าว่าครอบครัวของพระองค์ได้ยินข่าวความวุ่นวายแล้ว “ออกเดินทางมา” เพราะคิดว่าพระองค์เสียสติไปแล้ว📖 คนที่ออกเดินทางมาในตอนนั้น ก็คือคนที่ “มาถึง” ในตอนนี้นั่นเอง — และคราวนี้พระคัมภีร์ระบุชื่อชัดว่าเป็นแม่กับน้องชายของพระองค์
มีคำเล็ก ๆ คำหนึ่งที่ผมกลับไปดูซ้ำ คือคำว่า “ข้างนอก” พระคัมภีร์ย้ำว่าครอบครัวยืนอยู่ “ข้างนอก” และตอนที่ฝูงชนบอกพระองค์ก็ย้ำอีกครั้งว่าคนของท่าน “อยู่ด้านนอก” กำลัง zēteō (ζητέω) “ตามหา” ท่านอยู่📖 ในขณะเดียวกัน คนอีกกลุ่มหนึ่งกลับ “นั่งอยู่รอบ ๆ” พระองค์ — คือนั่งอยู่ข้างใน ใกล้ชิดติดตัว การวางภาพ “ข้างนอก” กับ “ข้างใน” คู่กันแบบนี้ ไม่ใช่แค่บอกว่าใครอยู่ตรงไหน แต่กำลังจะกลายเป็นหัวใจของทั้งเรื่อง
อีกจุดที่ต้องสังเกตคือคนที่นั่งล้อมรอบพระองค์นั้น ต้นฉบับเรียกว่า ochlos (ὄχλος) “ฝูงชน” ไม่ใช่แค่สาวกสิบสองคนที่พระองค์เพิ่งตั้ง📖 แต่เป็นคนหมู่มากที่ปะปนกันไป — มีทั้งคนที่ตั้งใจติดตาม คนที่มาเพราะอยากเห็นการอัศจรรย์ และคงมีคนที่แค่มามุงดูด้วย รายละเอียดเล็ก ๆ นี้จะสำคัญตอนท้าย ขอให้จำภาพนี้ไว้ก่อน
“ใครคือแม่และพี่น้องของเรา” — คำถามที่ไม่ได้ถามเพราะไม่รู้
พอมีคนมาบอกว่าครอบครัวเรียกอยู่ พระองค์กลับย้อนถามว่า “ใครคือแม่และพี่น้องของเรา”📖 ฟังเผิน ๆ เหมือนคำเปรย ๆ ที่ไม่ได้เจาะจงใคร แต่ตัวบทบรรยายท่าทางของพระองค์ก่อนจะพูดไว้ชัดมาก จนผมต้องเปลี่ยนความคิด
ตัวบทบอกว่าพระองค์ periblepomai (περιβλέπω) “กวาดตามองไปรอบ ๆ” คนที่นั่งล้อมรอบพระองค์ก่อน แล้วจึงพูด📖 คือมีการมองไปที่ตัวคนจริง ๆ ก่อน ไม่ใช่พูดพึมพำกับอากาศ และคำแรกที่พระองค์เอ่ยออกมาคือคำว่า ide (ἴδε) “ดูเถิด!” ซึ่งคำนี้ไม่ใช่คำอุทานตกใจแบบ “โอ้โฮ” ลอย ๆ แต่เป็นคำชี้ ทำหน้าที่ดึงสายตาคนฟังให้หันไปมองสิ่งที่อยู่ตรงหน้าทันที1 เหมือนเวลาเราพูดว่า “นี่ไง ดูนี่สิ” แล้วชี้มือไปที่ของตรงหน้า
พอเอาสองอย่างมาต่อกัน — กวาดตามองคนรอบตัวก่อน แล้วเปล่งคำว่า “ดูเถิด นี่คือแม่และพี่น้องของเรา” — ก็เห็นภาพชัดว่าพระองค์กำลังชี้ไปที่คนที่นั่งอยู่ตรงหน้าจริง ๆ ไม่ได้พูดเปรย ๆ ขึ้นมาลอย ๆ พระองค์ตั้งใจยกคนกลุ่มนี้ขึ้นมาเป็นตัวอย่างของสิ่งที่กำลังจะสอน
แล้วพระองค์ชี้ไปที่ใครกันแน่
ตรงนี้เองที่ผมติดใจอยู่พักหนึ่ง ถ้าพระองค์ชี้ไปที่ฝูงชนที่นั่งอยู่ แล้วบอกว่า “นี่แหละแม่และพี่น้องของเรา” หมายความว่าทุกคนที่นั่งอยู่ตรงนั้นเป็นครอบครัวของพระองค์หมดเลยหรือ? มันน่าจะไม่ใช่ เพราะอย่างที่เห็นตั้งแต่ต้น คนที่นั่งอยู่คือ “ฝูงชน” ที่ปะปนกัน ไม่ใช่ทุกคนจะติดตามพระองค์จริง ๆ
คำตอบของข้อข้องใจนี้ซ่อนอยู่ในคำเชื่อมสั้น ๆ คำเดียว พอพระองค์ชี้แล้ว พระองค์ก็พูดต่อทันทีว่า “gar (γάρ) เพราะว่า ใครก็ตามที่ทำตาม thelēma (θέλημα) พระประสงค์ของพระเจ้า คนนั้นแหละคือพี่น้องชายหญิงและแม่ของเรา”📖 คำว่า “เพราะว่า” นี้บอกเราว่า สิ่งที่พระองค์ชี้ในตอนที่แล้วไม่ใช่การการันตีรายหัวว่าทุกคนในนั้นเป็นครอบครัวแน่นอน แต่พระองค์กำลังใช้ภาพคนที่นั่งฟังพระองค์อยู่ เป็นตัวอย่างของ “คนแบบไหน” ที่นับเป็นครอบครัวของพระองค์ แล้วเฉลยเกณฑ์จริง ๆ ในประโยคถัดมา — คือคนที่ทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า
ตรงนี้ต้องระวังไม่ให้ตีความเกินไป พระคัมภีร์ไม่ได้บอกว่าพระองค์นั่งอ่านใจทีละคนว่าใครดีใครไม่ดี สิ่งที่ตัวบทบอกคือ ท่าทีของคนที่ยอม “นั่งลงล้อมรอบเพื่อฟัง” พระองค์อยู่นั้น เป็นภาพของคนที่เปิดใจรับพระประสงค์ของพระเจ้า ต่างจากครอบครัวที่ยืนเรียกอยู่ข้างนอก พระองค์จึงยกภาพตรงหน้ามาเป็นสื่อ แล้วประกาศหลักการที่เปิดกว้างสำหรับทุกคน ไม่ใช่แค่คนในห้องวันนั้น — ใครก็ตามที่ทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า ก็เข้าเป็นครอบครัวของพระองค์ได้
ข้างนอกกับข้างใน — ครอบครัวที่ถูกนิยามใหม่
มาระโกจงใจวางเรื่องนี้ไว้อย่างมีจังหวะ ก่อนหน้านี้ไม่กี่บรรทัด ครอบครัวทางสายเลือดของพระองค์ออกเดินทางมาเพราะคิดว่าพระองค์เสียสติ📖 ตรงกลางมีพวกครูสอนกฎบัญญัติจากเยรูซาเล็มมากล่าวหาว่าพระองค์ขับผีด้วยอำนาจของเจ้าแห่งผี📖 แล้วมาปิดท้ายด้วยครอบครัวที่เดินทางมาถึงจริง ๆ ในตอนนี้ ทั้งสามกลุ่มถูกจับวางให้เห็นภาพเดียวกัน — ครอบครัวสายเลือดและพวกครูสอนกฎบัญญัติอยู่ “ข้างนอก” ในความหมายที่ยังไม่เข้าใจพระองค์ ส่วนฝูงชนที่ยอมนั่งลงฟังกลับได้อยู่ “ข้างใน” ล้อมรอบพระองค์
ในวัฒนธรรมสมัยนั้น เรื่องครอบครัวไม่ใช่เรื่องเล็ก ครอบครัวและวงศ์ตระกูลคือรากของทุกอย่าง — เป็นทั้งตัวตน สถานะในสังคม และหลักประกันความมั่นคงในชีวิต2 คำพูดของพระองค์จึงหนักมากในหูคนฟังยุคนั้น การที่พระเยซูมองข้ามแม่กับน้องชายที่ยืนเรียกอยู่หน้าบ้าน แล้วชี้ไปที่คนแปลกหน้าที่นั่งฟังพระองค์ว่าคือครอบครัว จึงกระแทกใจคนฟังในยุคนั้นอย่างแรง
แต่มีจุดหนึ่งที่ผมว่าต้องอ่านให้ละเอียด พระองค์ไม่ได้ปฏิเสธหรือตัดแม่กับน้องชายทิ้ง และตัวบทก็ไม่ได้บอกว่าพระองค์โกรธหรือรังเกียจครอบครัว สิ่งที่พระองค์ทำคือ ขยาย ความหมายของคำว่าครอบครัวออกไป จากที่เคยผูกกับสายเลือดอย่างเดียว ให้กว้างไปถึงความสัมพันธ์ที่ยึดโยงกันด้วยการทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า
ขณะที่พระเยซูสอนอยู่ในบ้าน แม่กับพวกน้องชายของพระองค์เดินทางมาถึง แต่ยืนอยู่ข้างนอกและส่งคนเข้าไปเรียก เมื่อฝูงชนที่นั่งล้อมรอบบอกพระองค์ว่าครอบครัวตามหาอยู่ข้างนอก พระองค์กลับถามว่า “ใครคือแม่และพี่น้องของเรา” แล้วกวาดตามองคนที่นั่งอยู่รอบตัวก่อนจะพูดว่า “ดูเถิด นี่คือแม่และพี่น้องของเรา” — คำว่า “ดูเถิด” เป็นคำชี้ พระองค์จึงกำลังชี้ไปที่คนตรงหน้าจริง ๆ ไม่ใช่อุทานลอย ๆ จากนั้นพระองค์เฉลยเกณฑ์ด้วยคำว่า “เพราะว่า” — ใครก็ตามที่ทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า คนนั้นแหละเป็นครอบครัวของพระองค์ พระองค์ไม่ได้ตัดสินรายหัวว่าใครในฝูงชนดีหรือไม่ดี และไม่ได้ปฏิเสธครอบครัวสายเลือด แต่ใช้ภาพคนที่ยอมนั่งลงฟังเป็นตัวอย่างของคนที่เปิดใจรับพระประสงค์ ตัดกับครอบครัวและพวกครูสอนกฎบัญญัติที่ยัง “อยู่ข้างนอก” — เท่ากับนิยามครอบครัวของพระองค์ขึ้นใหม่ ให้กว้างเกินสายเลือดไปถึงทุกคนที่ทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า
แล้วมันเปลี่ยนอะไรกับผมวันนี้
อ่านจบตอนนี้ มีสองอย่างที่ค้างอยู่ในใจผม
อย่างแรกมาจากภาพข้างนอกกับข้างใน สิ่งที่ทำให้คนได้เป็นครอบครัวของพระองค์ ไม่ใช่การอยู่ใกล้ตัวพระองค์ที่สุด หรือมีสายสัมพันธ์ที่ถูกต้องที่สุด เพราะขนาดแม่กับน้องชายแท้ ๆ ยังถูกจัดให้อยู่ข้างนอกในวันนั้นได้ เกณฑ์เดียวที่พระองค์บอกคือการทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า ผมเลยต้องถามตัวเองตรง ๆ ว่า ผมเป็นแค่คนที่ยืนเรียกพระองค์อยู่ข้างนอก — คือรู้จักพระองค์ พูดถึงพระองค์ อยู่ในแวดวงของพระองค์ แต่ยังไม่ได้ลงมือทำตามที่พระองค์ต้องการจริง ๆ — หรือผมเป็นคนที่ยอมนั่งลงฟังและทำตามพระองค์จริง ๆ กันแน่ ความใกล้ชิดภายนอกวัดไม่ได้ ใจที่ยอมทำตามต่างหากที่วัดได้
อย่างที่สองกลับทำให้ผมใจชื้น เพราะคำว่า “ใครก็ตาม” ที่พระองค์ใช้ แปลว่าประตูนี้เปิดกว้างมาก ไม่ได้จำกัดว่าต้องเกิดในตระกูลไหน มีพื้นเพแบบใด หรือสนิทกับพระองค์มาก่อนแค่ไหน ใครก็ตามที่เลือกจะทำตามพระประสงค์ของพระเจ้า ก็เข้ามาเป็นครอบครัวเดียวกับพระองค์ได้ทันที นี่เป็นคำเชิญที่อบอุ่นกว่าที่ผมเคยรู้สึก — ครอบครัวของพระเจ้าไม่ได้ปิดรับใคร รอแค่เราจะก้าวเข้ามาและลงมือทำ
Footnotes
คำแรกที่พระเยซูเอ่ยในข้อนี้คือ ide (ἴδε) เป็นคำที่ใช้ร้องให้คนหันไปมองสิ่งที่อยู่ตรงหน้า ทำนอง “ดูเถิด! / นี่ไง!” — ไม่ใช่คำอุทานแสดงอารมณ์ลอย ๆ แต่เป็นคำชี้ที่ดึงสายตาผู้ฟังไปยังบุคคลหรือสิ่งที่พูดถึง เมื่อวางคู่กับการที่พระองค์ “กวาดตามองไปรอบ ๆ” ก่อน จึงบอกว่าพระองค์กำลังชี้ไปที่คนที่นั่งอยู่ตรงหน้าจริง ๆ↩︎
ในโลกของพระคัมภีร์ยุคนั้น ระบบเครือญาติและครอบครัวทางสายเลือดคือสิ่งสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งในชีวิต เป็นแหล่งที่มาของอัตลักษณ์ สถานะทางสังคม และความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การให้ความสัมพันธ์อื่นมาสำคัญเหนือสายเลือดจึงเป็นเรื่องที่คนในสมัยนั้นฟังแล้วสะเทือนใจอย่างมาก↩︎